FAQ - WOR-actualisering en toekomstgerichte medezeggenschap

De SER Commissie Bevordering Medezeggenschap adviseerde in april 2026 minister Vijlbrief de WOR te actualiseren om OR-en meer uit te nodigen tot toekomstgerichte betrokkenheid bij maatschappelijke ontwikkelingen als AI, energietransitie en loontransparantie. Deze veertig vragen helpen de OR zijn strategische positie te versterken, ook zonder dat de WOR al is aangepast. 

1. Wat is de WOR-actualisering en waarom is die nodig?

De Wet op de Ondernemingsraden dateert in zijn huidige vorm grotendeels uit 1979 en is sindsdien stapsgewijs aangepast. De SER Commissie Bevordering Medezeggenschap (CBM) constateerde in een brief aan minister Vijlbrief van april 2026 dat de WOR onvoldoende uitnodigt tot proactieve betrokkenheid van de OR bij strategische ontwikkelingen zoals AI, de energietransitie en geopolitieke verschuivingen. De actualisering beoogt de OR meer te positioneren als strategische sparringpartner van de bestuurder, niet alleen als reactief instemming- en adviesorgaan.

WOR-grondslag: Gehele wet, met nadruk op art. 24 en 25

Strategisch advies: Gebruik de politieke discussie over WOR-actualisering als legitimering voor uw OR om nu al meer strategisch te opereren. De SER geeft de richting aan; de OR hoeft niet te wachten op een wet.

2. Wat adviseert de SER CBM in april 2026 over de WOR?

De SER Commissie Bevordering Medezeggenschap adviseerde minister Vijlbrief in april 2026 dat de WOR op drie punten moet worden geactualiseerd: de wet moet OR-en meer uitnodigen tot toekomstgerichte betrokkenheid bij maatschappelijke ontwikkelingen, de positie van de personeelsvertegenwoordiging (PVT) moet duidelijker worden beschreven en de OR moet meer tools krijgen om strategisch overleg met de bestuurder te voeren. De CBM pleit niet voor een fundamentele herziening maar voor gerichte aanpassing.

WOR-grondslag: Art. 24, PVT-bepalingen

Strategisch advies: Lees de CBM-brief en gebruik de argumentatie als referentie in gesprekken met de bestuurder. Als de SER zegt dat de WOR moet worden geactualiseerd, is dat een sterk argument voor de OR om nu al meer proactief te opereren.

3. Wat is toekomstgerichte medezeggenschap?

Toekomstgerichte medezeggenschap is het concept waarbij de OR niet alleen reageert op voorgenomen besluiten maar ook actief bijdraagt aan het nadenken over de toekomst van de organisatie: de langetermijnstrategie, maatschappelijke uitdagingen, technologische veranderingen en de arbeidsmarkt van de toekomst. De SER heeft hiervoor in 2024 een handreiking gepubliceerd. Toekomstgerichte medezeggenschap vraagt om een OR die niet alleen reactief is maar ook proactief: zelf onderwerpen agendeert en de bestuurder uitdaagt op de lange termijn.

WOR-grondslag: Art. 24 lid 1

Strategisch advies: Bespreek in de OR wat toekomstgerichte medezeggenschap voor jullie OR betekent. Welke thema's zijn relevant voor uw organisatie op de middellange termijn? Maak dit expliciet in het OR-jaarplan.

4. Welke maatschappelijke thema's vraagt de SER te verankeren in de WOR?

De SER CBM noemt expliciet: de energietransitie, de opkomst van AI en digitalisering, geopolitieke verschuivingen en de gevolgen voor werkgelegenheid, de arbeidsmarkt (krapte, vergrijzing, diversiteit) en sociale innovatie. Dit zijn onderwerpen die op dit moment niet expliciet in de WOR zijn verankerd als onderwerp van OR-betrokkenheid, maar die wel grote invloed hebben op de organisatie en haar medewerkers. De CBM stelt voor de WOR zo aan te passen dat deze thema's nadrukkelijk onderdeel worden van het strategisch overleg.

WOR-grondslag: Art. 24

Strategisch advies: Voeg minstens twee van deze strategische thema's toe aan het OR-jaarplan: kies de thema's die voor uw organisatie het meest relevant zijn en plan een specifiek strategisch overleg daarover met de bestuurder.

5. Wat is het politiek primaat en waarom is dat een knelpunt?

Het politiek primaat is de doctrine waarbij democratisch gekozen organen zoals gemeenteraden of de Tweede Kamer de eindverantwoordelijkheid hebben voor bepaalde besluiten, waardoor de OR geen formeel instemmings- of adviesrecht heeft. In de publieke sector leidt dit ertoe dat OR-en bij gemeenten, provincies en rijksdiensten minder invloed hebben op strategische beleidskeuzes. De SER heeft aanbevolen meer balans te brengen in de toepassing van het politiek primaat.

WOR-grondslag: Art. 46d

Strategisch advies: OR-en in de publieke sector: inventariseer concreet op welke onderwerpen het politiek primaat van toepassing is. Bespreek met de bestuurder waar ruimte is voor informeel overleg over strategische thema's, ook als het formele recht niet geldt.

6. Wat verandert er voor de PVT in de WOR-actualisering?

De personeelsvertegenwoordiging (PVT) is de lichtere vorm van medezeggenschap voor organisaties met 10 tot 50 medewerkers. De rechten en plichten van de PVT zijn op meerdere plaatsen in de WOR beschreven, wat de leesbaarheid niet ten goede komt. De SER CBM adviseert de PVT een eigen, duidelijkere plek in de wet te geven. Dit is in de kern een technische aanpassing maar het heeft praktische betekenis: de PVT-leden weten beter wat hun rechten zijn.

WOR-grondslag: PVT-bepalingen (diverse artikelen)

Strategisch advies: Als u PVT-lid bent: vraag een samenvatting op van uw huidige rechten en vergelijk die met de aanbevelingen van de SER. Gebruik de WOR-actualisering als moment om meer van uw rechten te benutten.

7. Heeft de OR al strategische rechten zonder wetswijziging?

Ja. Artikel 24 WOR verplicht de bestuurder de OR minstens tweemaal per jaar te informeren over de algemene gang van zaken, de toekomstplannen en de te verwachten ontwikkelingen op het gebied van werkgelegenheid, investeringen en financiën. Dit is al een basis voor strategisch overleg. Bovendien heeft de OR het initiatiefrecht om zelf voorstellen te doen over elk onderwerp dat de organisatie en de medewerkers betreft. De wet nodigt al uit tot meer dan alleen reageren op instemmingsverzoeken.

WOR-grondslag: Art. 23, art. 24

Strategisch advies: Benut artikel 24 WOR maximaal. Plan twee specifieke strategische overleggen per jaar. Bereid die voor met een eigen agenda: welke strategische thema's wil de OR bespreken?

8. Wat is brede welvaart en wat is de rol van de OR daarin?

Brede welvaart is het concept waarbij welvaart niet alleen wordt gemeten in economische groei maar ook in welzijn, gezondheid, sociale verbondenheid, kwaliteit van werk, duurzaamheid en kansen voor toekomstige generaties. De SER gebruikte brede welvaart als centraal thema van de Maand van de Medezeggenschap 2026. Voor de OR betekent dit: de OR bewaakt niet alleen de financiële positie van de organisatie maar ook de kwaliteit van werk, de gezondheid van medewerkers, de eerlijkheid van beloning en de duurzaamheid van de organisatie.

WOR-grondslag: Art. 2 (taak OR)

Strategisch advies: Gebruik brede welvaart als overkoepelend frame voor de OR-agenda. Stel de vraag: welke bijdrage levert onze organisatie aan de brede welvaart van haar medewerkers en wat is de rol van de OR in het bewaken van die bijdrage?

9. Hoe kan een OR nu al toekomstgericht werken zonder wetswijziging?

Een OR kan nu al toekomstgericht werken door artikel 24 te benutten voor strategische overleggen, zelf een OR-toekomstvisie te formuleren op basis van eigen analyse, het initiatiefrecht te gebruiken om strategische thema's te agenderen, externe deskundigen in te schakelen voor verdieping in strategische thema's en de RvC of RvT proactief te informeren over OR-standpunten bij strategische beslissingen.

WOR-grondslag: Art. 23, art. 24, art. 16

Strategisch advies: Stel als OR jaarlijks een OR-toekomstverkenning op: welke ontwikkelingen zijn relevant voor onze organisatie de komende twee jaar en welke rol wil de OR daarin spelen? Deel deze verkenning met de bestuurder als basis voor strategisch overleg.

10. Wat is artikel 24 WOR en hoe kan de OR het strategischer benutten?

Artikel 24 WOR verplicht de bestuurder minimaal tweemaal per jaar overleg te voeren met de OR over de algemene gang van zaken en de beleidsontwikkelingen. Dit overleg is het meest onderbenutte instrument in de WOR. Veel OR-en behandelen het als een informatiesessie. Maar artikel 24 biedt de basis voor een echt strategisch gesprek: de OR kan eigen positionpapieren inbrengen, vragen stellen over de langetermijnstrategie en reacties op externe ontwikkelingen bespreken.

WOR-grondslag: Art. 24

Strategisch advies: Bereid het artikel 24-overleg voor met een eigen OR-memorandum. Beschrijf daarin de drie strategische thema's die de OR het komende half jaar wil bespreken. Zo verandert het overleg van een informatiesessie in een strategisch gesprek.

11. Hoe kan de OR de toekomstvisie van de organisatie beïnvloeden?

De OR heeft geen formeel recht om de bedrijfsstrategie te bepalen maar wel het recht die te beïnvloeden via het adviesrecht bij strategische investeringen en reorganisaties, het overlegrecht over beleidsontwikkelingen, het initiatiefrecht om eigen voorstellen in te dienen en de informele invloed die een goed voorbereide OR uitoefent in de relatie met de bestuurder. Een OR die de toekomstvisie van de organisatie kent, begrijpt en actief mee-discussieert, heeft meer invloed dan een OR die alleen reageert.

WOR-grondslag: Art. 23, art. 24, art. 25

Strategisch advies: Vraag de bestuurder de meerjarenstrategie jaarlijks te presenteren aan de OR. Bereid een OR-reactie voor met eigen standpunten over de kansen en risico's die de strategie meebrengt voor medewerkers.

12. Wat zijn de knelpunten in de huidige WOR bij AI en digitalisering?

De huidige WOR is niet ontworpen voor de snelheid en complexiteit van digitale transformaties. Knelpunten zijn: AI-systemen veranderen continu maar de WOR kent geen mechanisme voor voortdurend toezicht; de WOR kent geen specifiek recht op een AI-register of een FRIA; het instemmingsrecht geldt per regeling, niet voor een continu evoluerend systeem; en de WOR geeft de OR geen expliciete rol bij de AI-governance van de organisatie. De WOR-actualisering moet hier oplossingen voor bieden.

WOR-grondslag: Art. 27 (knelpunten bij continue systemen)

Strategisch advies: Maak in het overleg met de bestuurder duidelijk dat voor AI een andere benadering nodig is dan voor traditionele instemmingsprocessen: geen eenmalig besluit maar een doorlopend toezicht- en evaluatieproces.

13. Hoe werkt de OR bij internationale concerns?

Bij grote internationale concerns heeft de OR in Nederland soms beperkte invloed omdat strategische beslissingen in het buitenland worden genomen. De Europese ondernemingsraad (EOR) is het medezeggenschapsorgaan voor concerns met vestigingen in meerdere EU-landen. De EOR heeft informatierecht en overlegrecht maar geen instemmingsrecht. De OR in Nederland kan samenwerken met de EOR om informatie te delen over AI, PSA en loontransparantie op groepsniveau.

WOR-grondslag: Art. 25, WCOR (wet EOR)

Strategisch advies: Bouw een actieve relatie op met de EOR als uw organisatie deel uitmaakt van een internationaal concern. Gebruik de EOR als informatiebron over AI-implementaties en transformatieprogramma's die vanuit het concern worden aangedreven.

14. Wat is de rol van de OR bij de energietransitie?

De energietransitie heeft grote gevolgen voor werkgelegenheid in energie-intensieve sectoren. Functies verdwijnen, nieuwe functies ontstaan en omscholing is nodig. De OR heeft adviesrecht bij grote investeringsbeslissingen die verband houden met de energietransitie en instemmingsrecht als het gaat om wijzigingen in arbeidsomstandighedenbeleid die daarmee samenhangen. De energietransitie is een van de thema's die de SER CBM expliciet noemt als onderwerp voor toekomstgerichte medezeggenschap.

WOR-grondslag: Art. 25, art. 28

Strategisch advies: Vraag de bestuurder een langetermijnsvisie op de gevolgen van de energietransitie voor de organisatie en haar medewerkers. Welke functies zijn kwetsbaar, welke omscholing is nodig en welk budget is gereserveerd?

15. Hoe stelt een OR een proactieve agenda op voor strategische thema's?

Een proactieve OR-agenda begint met een jaarlijkse omgevingsanalyse: welke externe ontwikkelingen zijn relevant voor de organisatie en haar medewerkers? Op basis van die analyse kiest de OR drie tot vijf prioriteitsthema's voor het jaar. Per thema wordt bepaald welk OR-instrument het meest passend is: overleg via artikel 24, initiatief via artikel 23, advies via artikel 25 of instemming via artikel 27. Vervolgens wordt een plan gemaakt met concrete momenten en verantwoordelijken.

WOR-grondslag: Art. 23, art. 24, art. 25

Strategisch advies: Bespreek de OR-agenda niet alleen intern maar ook met de bestuurder. Een OR-agenda die de bestuurder kent en deels deelt, is een OR-agenda die invloed heeft.

16. Wat is het verschil tussen een reactieve en een proactieve OR?

Een reactieve OR wacht op instemmings- en adviesverzoeken van de bestuurder en reageert dan zo goed mogelijk. Een proactieve OR heeft een eigen agenda, agendeert zelf onderwerpen, plaatst de OR in het strategische gesprek en zorgt dat medewerkers worden betrokken bij beslissingen voordat ze zijn genomen. De SER-handreiking toekomstgerichte medezeggenschap en de CBM-aanbevelingen pleiten expliciet voor meer proactiviteit. De meest effectieve OR-en zijn degenen die de bestuurder uitdagen op de lange termijn.

WOR-grondslag: Art. 2 (taak OR), art. 23, art. 24

Strategisch advies: Houd eens een zelfreflectie in de OR: hoeveel procent van de OR-activiteiten is reactief en hoeveel procent is proactief? Streef naar een verhouding van minimaal 40 procent proactief.

17. Hoe betrekt de OR de achterban bij toekomstgerichte onderwerpen?

De achterban is de legitimatiebasis van de OR. Toekomstgerichte medezeggenschap heeft meer kracht als medewerkers actief zijn betrokken bij de visie en standpunten van de OR. Praktische vormen zijn een jaarlijkse achterbanbijeenkomst over strategische thema's, een digitale raadpleging of enquête, OR-berichten via intranet over lopende strategische dossiers en een open spreekuur waarbij medewerkers ideeën kunnen inbrengen over de toekomst van het werk.

WOR-grondslag: Art. 17

Strategisch advies: Organiseer jaarlijks een achterbanbijeenkomst met als centraal thema: hoe ziet uw werk er over vijf jaar uit en welke rol speelt de OR in de overgang? De uitkomsten zijn waardevolle input voor het strategisch overleg met de bestuurder.

18. Wat is de relatie tussen WOR-actualisering en de CAO?

WOR en CAO zijn complementaire systemen: de CAO regelt collectieve arbeidsvoorwaarden tussen werkgever en vakbonden, de WOR regelt de medezeggenschap van werknemers op organisatieniveau. De WOR-actualisering richt zich op de medezeggenschapsrechten, niet op de arbeidsvoorwaarden zelf. Een sterke OR die goed geïnformeerd is over de financiële positie en strategie van de organisatie, kan betere input leveren aan vakbonden. Een sterke CAO kan de positie van de OR versterken door bepaalde OR-rechten extra te verankeren.

WOR-grondslag: Art. 27 (verhouding CAO en OR-bevoegdheden)

Strategisch advies: Bouw een actieve uitwisselingsrelatie op met de relevante vakbonden. Deel informatie over strategische ontwikkelingen en gebruik de vakbond als bondgenoot bij onderwerpen waar OR en vakbond dezelfde belangen hebben.

19. Hoe vergroot de OR zijn deskundigheid op strategische thema's?

De OR heeft recht op scholing en op het inschakelen van externe deskundigen. Voor strategische thema's zoals AI, loontransparantie en WOR-rechten kan de OR gespecialiseerde trainingen volgen, een vaste adviseur aanstellen, expertbijeenkomsten bijwonen bij SER, NVOR en KCOR, en kennisuitwisseling organiseren met OR-en van vergelijkbare organisaties. Deskundigheid is de basis voor invloed: een OR die zijn onderwerpen begrijpt, staat sterker in het overleg.

WOR-grondslag: Art. 16, art. 18

Strategisch advies: Stel een jaarlijks scholingsplan op voor de OR dat aansluit bij de strategische thema's van het jaar. Zorg dat elk OR-lid minstens twee vakinhoudelijke trainingen per zittingsperiode volgt.

20. Wat is de Driehoek 3D Trofee en wat leert die over goede medezeggenschap?

De Driehoek 3D Trofee wordt jaarlijks uitgereikt door de Alliantie Medezeggenschap en Governance aan de organisatie met het beste overleg in de governance-driehoek van medezeggenschap, toezicht en bestuur. In 2025-2026 won het Havenbedrijf Rotterdam de prijs. De prijs laat zien dat goede medezeggenschap niet alleen gaat over rechten maar ook over de kwaliteit van het overleg: wederzijds vertrouwen, constructieve verhoudingen, proactieve betrokkenheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid.

WOR-grondslag: Art. 24, art. 25

Strategisch advies: Gebruik de criteria van de Driehoek 3D Trofee als zelfreflectie-instrument: hoe staat de eigen OR ervoor op het gebied van vertrouwen, samenwerking en strategische betrokkenheid?

21. Hoe werkt de samenwerking tussen OR en RvC of RvT bij strategische beslissingen?

De RvC of RvT houdt toezicht op het bestuur van de organisatie. De OR heeft het recht zijn standpunten kenbaar te maken aan de RvC, met name bij grote strategische beslissingen of als de relatie met de bestuurder is verstoord. Bij sommige organisaties heeft de OR het recht een commissaris voor te dragen. Een goede samenwerking tussen OR en RvC versterkt beide organen: de OR heeft toegang tot het toezichthoudend niveau, de RvC heeft een extra informatiebron over de werkvloer.

WOR-grondslag: Art. 25, art. 27a

Strategisch advies: Plan jaarlijks een bijeenkomst tussen OR en RvC of RvT om strategische thema's te bespreken. Deel OR-standpunten over AI, PSA en loontransparantie ook met de toezichthouder.

22. Wat is de SER-handreiking toekomstgerichte medezeggenschap?

De SER publiceerde in 2024 een handreiking met tips voor OR-en en bestuurders over hoe ze het gesprek over de toekomst van de organisatie kunnen voeren. De handreiking beschrijft hoe strategische vraagstukken te herkennen, hoe het gesprek over de lange termijn op gang te brengen, hoe de deskundigheid van de OR te vergroten en hoe je als OR en bestuurder kunt samenwerken bij onzekerheid. De handreiking is gratis te downloaden op de SER-website.

WOR-grondslag: Art. 24

Strategisch advies: Download de SER-handreiking en behandel die in een OR-vergadering. Bespreek welke aanbevelingen de OR wil implementeren en hoe dat wordt gecommuniceerd naar de bestuurder.

23. Hoe reageert de OR op een reorganisatie aangedreven door AI-transformatie?

Als een reorganisatie direct verband houdt met de invoering van AI, heeft de OR zowel het adviesrecht op grond van artikel 25 WOR als het instemmingsrecht op grond van artikel 27 WOR voor de AI-systemen zelf. De OR kan eisen dat het reorganisatieadvies wordt voorzien van een AI-impactanalyse: welke functies verdwijnen, welke nieuwe functies ontstaan, welke omscholing is voorzien en hoe wordt de loopbaanladder geborgd. Een reorganisatieadvies dat alleen naar financiële gevolgen kijkt, verdient negatief advies.

WOR-grondslag: Art. 25, art. 27

Strategisch advies: Stel als OR een vaste set van vragen op die bij elke AI-gerelateerde reorganisatie worden beantwoord voordat het advies wordt uitgebracht. Gebruik de vijf criteria voor menswaardige AI als toetssteen.

24. Wat is de rol van de OR bij fusies en overnames?

Bij fusies en overnames heeft de OR adviesrecht op grond van artikel 25 WOR. Het advies moet tijdig worden gevraagd op een moment dat het de besluitvorming nog wezenlijk kan beïnvloeden. De OR kan vragen naar de gevolgen voor werkgelegenheid, de strategie van de fusie of overname, de financiële positie na de fusie en de cultuur van de fuserende partij. In een digitale economie spelen AI-capaciteiten en databezit steeds vaker een rol bij fusies.

WOR-grondslag: Art. 25 lid 1 sub a en b

Strategisch advies: Vraag bij de aankondiging van een fusie of overname direct om een gedetailleerde informatieverstrekking op grond van artikel 31 WOR. Maak duidelijk dat het adviestraject pas kan starten als de OR voldoende informatie heeft ontvangen.

25. Hoe formuleert een OR zijn eigen toekomstvisie?

Een OR-toekomstvisie begint met de vraag: wat is onze organisatie over vijf jaar en wat betekent dat voor onze medewerkers? De OR kan hiervoor externe trends in kaart brengen (AI, vergrijzing, energietransitie, loontransparantie) en deze verbinden aan de concrete situatie van de organisatie. De OR-toekomstvisie is geen bedrijfsstrategie maar een medezeggenschapsvisie: welke rol wil de OR spelen en welke condities stelt de OR aan de toekomst van de organisatie?

WOR-grondslag: Art. 2, art. 23

Strategisch advies: Reserveer jaarlijks een halve dag voor een OR-strategiesessie waarbij de OR zijn eigen visie en agenda voor het komende jaar opstelt. Gebruik externe begeleiding als de OR daartoe ondersteuning wil.

26. Wat zijn de rechten van de OR bij strategisch personeelsbeleid?

Strategisch personeelsbeleid valt deels onder het overlegrecht van artikel 24 WOR en deels onder het instemmingsrecht van artikel 27 WOR als specifieke regelingen worden vastgesteld. De OR kan vragen om een jaarlijks strategic HR-plan te ontvangen en dat te bespreken in de overlegvergadering. Als het plan leidt tot concrete regelingen zoals beoordelingssysteem, beloningsbeleid of opleidingsbeleid is instemming vereist.

WOR-grondslag: Art. 24, art. 27

Strategisch advies: Vraag de bestuurder een jaarlijks HR-strategie-document te presenteren aan de OR naast de financiële planning. Een HR-strategie zonder medezeggenschapsinput is onvolledig en ongeloofwaardig.

27. Hoe spreekt de OR de bestuurder aan op langetermijndenken?

De OR kan de bestuurder aanspreken op langetermijndenken via het artikel 24-overleg: stel vragen als hoe kijkt u aan tegen de gevolgen van AI voor onze medewerkers over vijf jaar, of welk omscholingsbudget heeft de organisatie gereserveerd voor functies die het meest kwetsbaar zijn voor automatisering? De kracht zit in de voorbereiding: een OR die zijn eigen analyse heeft gemaakt, staat sterker dan een OR die alleen vragen stelt zonder eigen standpunt.

WOR-grondslag: Art. 24

Strategisch advies: Bereid elke overlegvergadering voor met minstens één strategische vraag die de OR vanuit zijn eigen analyse heeft geformuleerd. Dit geeft de OR een proactief karakter en laat de bestuurder zien dat de OR meedenkt over de toekomst.

28. Wat is het belang van OR-scholing bij toekomstgerichte medezeggenschap?

Toekomstgerichte medezeggenschap vereist kennis van strategische thema's, van de WOR-rechten die daarvoor beschikbaar zijn en van de bestuurstechnieken om die rechten effectief in te zetten. OR-scholing is wettelijk geregeld in artikel 18 WOR: OR-leden hebben recht op scholing op kosten van de werkgever. Het SER-richtbedrag voor 2026 is 1.395 euro per dagdeel per OR voor maatwerk en 265 euro per dagdeel per lid voor open inschrijving.

WOR-grondslag: Art. 18

Strategisch advies: Stel een meerjarig scholingsplan op voor de OR, gebaseerd op de strategische thema's van de komende zittingsperiode. Gebruik het SER-richtbedrag als referentie bij gesprekken met de werkgever over het OR-budget.

29. Hoe werkt de OR bij overheidsinstellingen bij strategische thema's?

OR-en bij overheidsinstellingen hebben dezelfde rechten als OR-en in het bedrijfsleven, met één belangrijke beperking: het politiek primaat. Besluiten die voortvloeien uit democratische besluitvorming vallen buiten het instemmings- en adviesrecht van de OR. Maar de uitvoering van die besluiten en het personeelsbeleid dat daarvoor nodig is, vallen wel onder de WOR. OR-en bij gemeenten, provincies en rijksdiensten kunnen actief zijn op AI, PSA en loontransparantie.

WOR-grondslag: Art. 46d, art. 24, 25, 27

Strategisch advies: OR-en bij de overheid: documenteer zorgvuldig waar het politiek primaat van toepassing is en waar niet. Veel meer valt buiten het politiek primaat dan OR-en denken. Gebruik de WOR-rechten actief voor de uitvoering van beleid.

30. Wat is de relatie tussen goed werkgeverschap en toekomstgerichte medezeggenschap?

Goed werkgeverschap houdt in dat de werkgever de belangen van medewerkers serieus neemt, transparant communiceert, medewerkers betrekt bij beslissingen en investeert in hun ontwikkeling. Toekomstgerichte medezeggenschap is het complement: de OR die actief meedenkt over de toekomst draagt bij aan een organisatie die niet alleen financieel maar ook maatschappelijk goed presteert. Onderzoek toont aan dat organisaties met sterke medezeggenschap gemiddeld beter presteren op medewerkerstevredenheid, innovatie en duurzaamheid.

WOR-grondslag: Art. 2 (taak OR als partner van bestuurder)

Strategisch advies: Positioneer de OR expliciet als partner van de bestuurder op het thema goed werkgeverschap. Gebruik de term als gemeenschappelijk belang: een goed werkgever heeft een OR nodig die hem scherp houdt.

31. Hoe organiseert een OR zichzelf als strategische raad?

Een OR die als strategische raad wil functioneren organiseert zichzelf anders dan een reactieve OR. Praktisch: een jaarlijkse OR-strategiedag, een vaste externe begeleider voor strategische dossiers, een OR-werkprogramma met expliciete strategische thema's, een subcommissie per thema (AI, PSA, loontransparantie) en een gestructureerde communicatiestrategie naar achterban en bestuurder. Elke OR-vergadering begint met een strategische update over de meest relevante externe ontwikkelingen.

WOR-grondslag: Art. 15 (commissies van de OR)

Strategisch advies: Richt commissies in voor de strategische hoofdthema's. Een OR-commissie AI, een OR-commissie PSA en een OR-commissie loontransparantie zorgen voor focus, continuïteit en inhoudelijke diepgang.

32. Wat is de relatie tussen WOR-actualisering en de AI Act?

De WOR is niet ontworpen voor het toezicht op continu evoluerende AI-systemen. De EU AI Act introduceert een nieuw juridisch kader voor AI dat parallel loopt aan de WOR. De WOR-actualisering die de SER bepleit, moet deze twee kaders beter op elkaar aansluiten: de OR moet in de WOR explicieter worden aangewezen als toezichthouder op de implementatie van de EU AI Act binnen de organisatie. Tot die aanpassing er is, kan de OR de combinatie van WOR-rechten en EU AI Act-verplichtingen al gebruiken als basis voor zijn toezichtsrol.

WOR-grondslag: Art. 27 (in combinatie met EU AI Act)

Strategisch advies: Pleit in overlegvergaderingen expliciet voor de aanwijzing van de OR als interne toezichthouder op AI-governance. Formuleer dit als complementair aan de EU AI Act-verplichtingen van de werkgever, niet als tegenstelling.

33. Hoe kan de OR bijdragen aan duurzaamheid en ESG-beleid?

ESG (Environmental, Social, Governance) wordt steeds meer een verplichte rapportagestandaard voor grotere organisaties via de CSRD. De S in ESG gaat over werknemersrechten, eerlijke beloning, arbeidsomstandigheden en diversiteit. Dit zijn precies de thema's waarop de OR al rechten heeft. De OR kan zijn standpunten over AI, PSA en loontransparantie koppelen aan de ESG-rapportage en vragen hoe de ESG-resultaten op de sociale dimensie worden gemeten.

WOR-grondslag: Art. 25, art. 28

Strategisch advies: Vraag de bestuurder hoe de OR wordt betrokken bij de CSRD-rapportage. Stel voor dat de OR jaarlijks een statement levert over de sociale dimensie van de ESG-rapportage.

34. Wat zijn de nieuwste inzichten over de effectiviteit van medezeggenschap?

Onderzoek van de SER (2023) naar naleving van de WOR toonde aan dat organisaties met een actieve OR gemiddeld beter presteren op medewerkerstevredenheid, innovatievermogen en duurzaamheid. OR-en die proactief zijn en strategische thema's agenderen worden door bestuurders als waardevoller ervaren. Tegelijkertijd blijkt dat veel OR-en hun rechten nog onvoldoende kennen en benutten. De effectiviteit van medezeggenschap is grotendeels afhankelijk van de houding en kennis van de OR zelf.

WOR-grondslag: Art. 2 (effectiviteit als kerndoel)

Strategisch advies: Laat de OR een jaarlijkse zelfevaluatie uitvoeren: hebben we onze rechten volledig benut en zo niet, wat waren de knelpunten? Gebruik de uitkomsten als basis voor een verbeterplan voor het volgende jaar.

35. Hoe gaat de OR om met een bestuurder die toekomstgerichte medezeggenschap tegenwerkt?

Niet elke bestuurder verwelkomt een proactieve OR. Als een bestuurder toekomstgerichte medezeggenschap tegenwerkt zijn er meerdere opties: aanspreken via het artikel 24-overleg, escaleren via de Bedrijfscommissie als de samenwerking structureel stokt, de RvC of RvT informeren over de weerstanden, externe mediatie inzetten of als uiterste middel naar de kantonrechter gaan bij overtreding van de WOR. In de meeste gevallen is persistente constructieve druk effectiever dan juridische actie.

WOR-grondslag: Art. 26, art. 36

Strategisch advies: Documenteer elke poging om toekomstgerichte medezeggenschap te voeren en elke tegenwerking door de bestuurder. Als de samenwerking structureel stokt, meld dit bij de Bedrijfscommissie voor een bemiddelend gesprek.

36. Wat is een OR-jaarplan en hoe wordt het toekomstgericht?

Een OR-jaarplan is een overzicht van de thema's, activiteiten en doelstellingen van de OR voor het komende jaar. Een toekomstgericht jaarplan bevat naast de reguliere instemmings- en adviesverwachtingen ook: een omgevingsanalyse, twee tot drie strategische speerpunten (AI, PSA, loontransparantie), een scholingsplan voor OR-leden, een communicatieplan naar de achterban en een evaluatiemoment aan het einde van het jaar. Het jaarplan wordt bij voorkeur samen met de bestuurder besproken.

WOR-grondslag: Art. 24

Strategisch advies: Presenteer het OR-jaarplan aan het begin van elk jaar aan de bestuurder in een dedicated overlegvergadering. Bespreek welke thema's de OR zelf prioriteit geeft en hoe die aansluiten bij de organisatiestrategie.

37. Hoe kan de OR bijdragen aan strategisch arbeidsmarktbeleid?

Strategisch arbeidsmarktbeleid gaat over de langetermijnvraag naar en het aanbod van medewerkers: welke functies zijn schaars, hoe trekt de organisatie talent aan, hoe worden medewerkers behouden en hoe wordt omgeschoold bij technologische verandering? De OR heeft instemmingsrecht op aannamebeleid, beoordelingsbeleid en opleidingsbeleid. De OR kan eisen dat de werkgever een langetermijn HR-plan maakt dat de gevolgen van AI, vergrijzing en arbeidsmarktschaarste adresseert.

WOR-grondslag: Art. 27 lid 1 sub a, e en f

Strategisch advies: Vraag de bestuurder een vijfjarenplan voor de arbeidsmarktpositie van de organisatie te presenteren. Welke functies zijn kwetsbaar, welke groeien en wat is het omscholingsbeleid? Verleen instemming aan opleidingsbeleid alleen als dit plan er is.

38. Wat is de rol van de OR bij demografische veranderingen?

Vergrijzing, diversiteit en internationalisering zijn demografische trends die grote gevolgen hebben voor het personeelsbeleid. De OR heeft een taak op grond van artikel 28 WOR om gelijke behandeling en inclusie te bevorderen. Bij vergrijzing speelt duurzame inzetbaarheid: hoe zorg je dat oudere medewerkers gezond en vitaal kunnen blijven werken? Bij diversiteit speelt inclusief beleid: zijn alle medewerkers gelijkwaardig vertegenwoordigd en behandeld?

WOR-grondslag: Art. 28

Strategisch advies: Stel als OR jaarlijks vragen over de demografische samenstelling van de organisatie: hoe zit het met de leeftijdsverdeling, de diversiteit en de inzetbaarheid van medewerkers in kwetsbare groepen? Gebruik dit als basis voor beleid.

39. Hoe bouwt de OR een informatiepositie op bij strategische thema's?

Een sterke informatiepositie is de basis voor effectieve medezeggenschap. De OR kan zijn informatiepositie versterken door actief gebruik te maken van artikel 31 WOR, structurele toegang te vragen tot financiële rapportages en strategische plannen, externe expertnetwerken op te bouwen via NVOR, SER en vakbonden, OR-leden specifiek te scholen en actief de achterban te raadplegen als informatiebron over de werkvloer.

WOR-grondslag: Art. 31

Strategisch advies: Stel jaarlijks een informatieplan op: welke informatie heeft de OR nodig om zijn rol goed te vervullen? Stuur dit plan als formeel verzoek naar de bestuurder op grond van artikel 31 WOR.

40. Wat is de visie op de OR van de toekomst?

De OR van de toekomst is een proactieve conditiesteller die de menselijkheid van werk bewaakt in een wereld die wordt gevormd door AI, klimaatverandering, toenemende ongelijkheid en vergrijzing. Die OR wacht niet op instemmingsverzoeken maar agendeert zelf, bouwt zijn eigen kennispositie op, betrekt zijn achterban actief en spreekt de bestuurder aan op de lange termijn. De vijf criteria (vrijgekomen tijd ten goede aan mensen, succes gemeten in menselijke uitkomsten, medewerker behoudt de beslissende stem, instapladder loopbaan geborgd, vooraf afgesproken interventiegrens) vormen het kompas.

WOR-grondslag: Art. 2, 23, 24, 25, 27, 28

Strategisch advies: Gebruik de vijf criteria als organisatorisch kompas bij elk dossier. Schrijf ze op en hang ze op in de OR-kamer. Als elk OR-lid ze kent en toepast, is de OR klaar voor de toekomst.

Dit document is samengesteld door HBU Training & Advies Ondernemingsraad op basis van de wet- en regelgeving en publicaties die beschikbaar waren per juni 2026. Bronnen: EU AI Act (Verordening EU 2024/1689), Arbowet artikel 5a (nieuw), EU-richtlijn Loontransparantie (2023/970), SER CBM-brief WOR-actualisering (april 2026), AVM Training, AIComplianceHub, Frankwatching, Secure Audit en SER.