De OR als Eigenzinnige Speler: wat Jutta Leerdam ons leert over medezeggenschap

Wat heeft een schaatsster te maken met de ondernemingsraad? Meer dan je denkt.

Wat mij laatst opviel in een bericht van een opleidingsinstituut dat de werkwijze en de voorbereiding van Jutta Leerdam als voorbeeld noemde voor anders werken en kansen creëren. Dat bracht mij ertoe om het volgende artikeltje te maken. Tenslotte heeft de OR vaak dezelfde intentie als Jutta, het beter doen op de eigen manier. De OR hoeft niet altijd gelijk te krijgen (te winnen) maar wil ook niet geremd worden in zijn manier van doen. Juist omdat het andere inzicht van de OR iets toevoegt aan de manier waarop de organisatie het gewend is te doen. Dus wees als OR een beetje zoals Jutta. Vraag aandacht voor jezelf op je eigen manier, werk aan je ontwikkeling op je eigen manier en breng je boodschap op je eigen manier vanuit je eigen bijzondere perspectief. Gericht op, ten eerste samen beter en sterker worden en ten tweede de personen die werken optimaal hun ding te laten doen. Dan kan je samen winnen en als snelste over de eindstreep komen.

Jutta Leerdam koos haar eigen trainer, haar eigen aanpak en haar eigen weg binnen de regels van de sport, maar nadrukkelijk niet binnen het standaardformat. Dat leverde weerstand op. En topprestaties.

Klinkt dat bekend? Voor een goede ondernemingsraad zou het dat moeten zijn.

De OR zit in precies dezelfde positie: je werkt binnen de organisatie, je speelt volgens de regels van de WOR, maar je hoeft niet klakkeloos het dominante perspectief van het management over te nemen. Sterker nog: dat is precies niet de bedoeling.

Een ondernemingsraad is er niet om lastig te zijn. Maar ook niet om overal mee in te stemmen.

De OR is er om de organisatie beter te maken. Dat doe je door:

•           Effecten zichtbaar te maken die anders onzichtbaar blijven denk aan werkdruk, veiligheid, en uitvoerbaarheid van plannen.

•           Belangen te vertegenwoordigen van mensen die zelf niet aan tafel zitten.

•           Besluiten te toetsen aan de praktijk, niet alleen aan de theorie.

Dat is geen tegenmacht om de tegenmacht. Dat is gezond organiseren.

Wat Jutta bijzonder maakte, was niet dat ze de regels brak. Ze bleef gewoon schaatsen. Maar ze koos zelf hoe ze zich voorbereidde, wie haar begeleidde en hoe ze haar weg naar de top inrichtte. Dat leidde tot resultaten én tot frictie, omdat het bestaande systeem daarvoor niet was ontworpen.

Voor de OR werkt dat precies zo:

Een OR die een andere koers vaart, maakt zichtbaar dat het systeem niet voor iedereen even goed werkt.

En dat is waardevol. Zelfs als het confronterend is.

Je hoeft als OR echt niet alles af te breken. Maar je mag wél benoemen wat je ziet. Dat klinkt dan bijvoorbeeld zo:

•           "Dit besluit klopt op papier, maar in de uitvoering gaat het werk vastlopen."

•           "We sturen op KPI's die snelheid belonen, maar we zien meer fouten en meer uitval."

•           "Sociale veiligheid staat hoog in het vaandel, maar het systeem beloont nog steeds hard gedrag."

•           "Als we afwijkende geluiden blijven terugduwen naar het gemiddelde, verliezen we kwaliteit én innovatie."

Dit soort zinnen zijn geen aanval. Ze zijn een cadeau als je ze goed brengt.

Eigenzinnig zijn betekent niet dat je dwars bent. Het betekent dat je een eigen perspectief inbrengt, met respect voor het geheel.

De krachtigste OR-formuleringen combineren vrijheid én kaders:

•           "Binnen dit doel willen wij drie alternatieven verkennen."

•           "Wij steunen de richting, mits er randvoorwaarden komen voor werkbaarheid en veiligheid."

•           "Laten we starten met een pilot en duidelijke evaluatiemomenten instellen gecontroleerd leren."

Zo ben je verantwoordelijk eigenzinnig. Niet 'tegen', maar 'mét een eigen inbreng'.

Achter elk OR-traject schuilt eigenlijk één fundamentele vraag:

Voor wie is dit systeem eigenlijk ingericht?

•           Wie heeft er ruimte in dit systeem?

•           Wie moet zich voegen?

•           Wat verliezen we als iedereen hetzelfde moet zijn?

Een OR die deze vragen stelt en de antwoorden durft te benoemen voegt echte waarde toe.

Jutta Leerdam hoefde niet altijd te winnen op de manier die anderen voor haar hadden bedacht. Ze wilde excelleren op haar manier en daarmee het beste uit zichzelf halen.

Dat is precies wat een goede OR doet voor een organisatie:

Niet het systeem afbreken. Wel zichtbaar maken waar het systeem knelt. En dan samen zoeken naar hoe het beter kan.

De OR brengt een perspectief in vanuit werkbaarheid, veiligheid, rechtvaardigheid en duurzaam presteren. Dat maakt organisaties niet zwakker dat maakt ze sterker.

Wil je dit thema bespreekbaar maken in jouw ondernemingsraad? Begin dan met dit citaat en praat er eens open over:

"De OR is er om het systeem te verbeteren, niet om dwars te zijn. Door kritisch te kijken naar werkbaarheid, veiligheid en innovatie, brengen wij een perspectief dat de organisatie verder helpt. Net zoals Jutta Leerdam excelleerde door haar eigen weg te kiezen, stimuleert de OR vernieuwing binnen de grenzen."

Wat herken je hierin? En wat zou het betekenen als jouw OR net iets meer Jutta-energie zou hebben?

Dit artikel is bedoeld als gespreksstarter voor ondernemingsraden die willen nadenken over hun eigen rol, werkwijze en impact.