Van schuldgevoel naar innerlijke kracht: Drie filosofische lessen voor de Moderne OR

Het lidmaatschap van een ondernemingsraad is een van de meest waardevolle, maar ook meest veeleisende rollen binnen een organisatie. De constante spanning tussen je reguliere werk en je OR-taken, de druk om complexe dossiers te doorgronden en de emotionele last van het vertegenwoordigen van collega’s kunnen hun tol eisen. In een eerdere blog bespraken we hoe de filosoof Anthony de Mello ons met zijn concept van ‘het juiste soort egoïsme’ een uitweg biedt uit het schuldgevoel.

Maar het lef om je tijd en rol op te eisen is slechts de eerste stap. Wat doe je als je die tijd hebt, maar overweldigd raakt door de omvang van de problemen of gefrustreerd door het gebrek aan invloed? Hier kunnen twee andere oeroude filosofieën, het Stoïcisme en het Boeddhisme, je voorzien van een mentaal schild en een innerlijk kompas.

Laten we kort herhalen: De Mello stelt dat we vaak ‘gehersenspoeld’ zijn om ons schuldig te voelen als we voor onszelf kiezen. Voor een OR-lid vertaalt dit zich in het schuldgevoel wanneer je OR-werk voorrang geeft op je afdelingstaken. De Mello draait dit om: wie is er werkelijk egoïstisch? Het OR-lid dat een wettelijke, collectieve taak uitvoert, of de manager die eist dat dit belang wordt opgeofferd voor een korte termijndoel?

Het omarmen van dit ‘juiste soort egoïsme’ is de fundamentele eerste stap. Het geeft je de legitimiteit en de psychologische toestemming om je rol serieus te nemen en de benodigde tijd te claimen. Het is de erkenning dat je geen tijd ‘steelt’, maar investeert in de gezondheid van de hele organisatie.

Oké, je hebt je tijd opgeëist. Nu word je geconfronteerd met een reorganisatieplan van 100 pagina’s, een onwrikbare bestuurder en een onrustige achterban. De stress slaat toe. Hier biedt het Stoïcisme een krachtig gereedschap: de ‘dichotomie van controle’. Deel de situatie op in twee categorieën:

1. 1. Dingen waar je géén controle over hebt: De uiteindelijke beslissing van de bestuurder, de economische realiteit die de reorganisatie noodzakelijk maakt, de emoties van een gefrustreerde manager, of een collega boos op je wordt.
   
   

2. 2. Dingen waar je wél controle over hebt: De kwaliteit van jouw analyse van het plan, de scherpte van de vragen die je stelt, je voorbereiding op de overlegvergadering, de helderheid van je communicatie naar de achterban, en vooral: je eigen oordeel en reactie op de situatie.

De Stoïcijnse OR-lid verspilt geen energie aan frustratie over zaken buiten zijn macht. In plaats daarvan richt hij of zij alle aandacht op het perfectioneren van wat wél beïnvloedbaar is. Je kunt de beslissing van de bestuurder niet dicteren, maar je kunt wel een advies schrijven dat zo goed onderbouwd is dat het onmogelijk te negeren valt. Je kunt de boosheid van een collega niet wegnemen, maar je kunt wel kalm en respectvol je standpunt uitleggen. Deze focus vermindert niet alleen stress, maar maakt je ook oneindig veel effectiever.

Je hebt je tijd geclaimd (De Mello) en je energie perfect gefocust (Stoïcisme). Je hebt het best mogelijke advies geschreven. En toch… besluit de bestuurder het naast zich neer te leggen. De frustratie, de teleurstelling, het gevoel van falen; het kan overweldigend zijn. Dit is waar de Boeddhistische les van onthechting essentieel wordt.

Het Boeddhisme leert dat lijden voortkomt uit onze gehechtheid aan verlangens en uitkomsten. Voor een OR-lid zijn die verlangens talrijk: het verlangen om te ‘winnen’, de wens om gelijk te krijgen, de hunkering naar waardering van de achterban, de gehechtheid aan een specifieke oplossing die je hebt bedacht.

De kunst van het loslaten betekent niet dat het je onverschillig laat. Het betekent dat je de uitkomst loskoppelt van je gevoel van eigenwaarde en welzijn.

• Het is het presenteren van een ijzersterk advies en vervolgens accepteren dat jouw verantwoordelijkheid daar eindigt.

• Het is het voeren van een vurig debat, zonder de behoefte te voelen om de ander persoonlijk te ‘verslaan’.

• Het is het waarderen van een overwinning, zonder direct bang te zijn voor de volgende strijd.

Door je verlangens en gehechtheden te observeren zonder erdoor meegesleept te worden (een kernprincipe van mindfulness), creëer je een innerlijke ruimte. In die ruimte vind je de vrede die niet afhankelijk is van externe validatie of succes. Je bent niet langer de slaaf van de uitkomst.

Deze drie filosofieën vormen samen een krachtig, stapsgewijs model voor de moderne OR:

1. 1. De Mello geeft je de legitimiteit om je rol op te eisen.

2. 2. Het Stoïcisme geeft je de effectiviteit om je energie te richten op wat telt.

3. 3. Het Boeddhisme geeft je de veerkracht om de rol vol te houden, ongeacht de uitkomst.

Samen transformeren ze de rol van OR-lid van een bron van stress en schuldgevoel naar een pad van persoonlijke groei en professionele voldoening. Ze leren je dat ware kracht niet ligt in het veranderen van de wereld om je heen, maar in het meesteren van de wereld binnenin.