Een niet meer typende arts en de rol van de Ondernemingsraad

De arts die niet meer typt. Wat moet de OR ervan weten?

In steeds meer ziekenhuizen en klinieken is een nieuwe collega in dienst gekomen. Hij zit er niet bij, hij typt niets, hij stelt geen vragen. Toch legt hij alles vast wat de arts en de patiënt bespreken. Daarna schrijft hij het consult uit, koppelt de samenvatting aan het elektronisch patiëntendossier en wacht op de handtekening van de arts.

Deze nieuwe collega heet een AI-scribe. En hoewel hij in de spreekkamer amper opvalt, verdient hij volop aandacht van de ondernemingsraad.

Wat is een AI-scribe precies?

Een AI-scribe is software die een gesprek opneemt, omzet naar tekst en daarvan een gestructureerde klinische notitie maakt. De arts controleert en accordeert die notitie, waarna ze in het dossier wordt opgeslagen. In de VS werken inmiddels grote zorgaanbieders met dergelijke systemen: bij Kaiser Permanente maken meer dan 25.000 zorgverleners er dagelijks gebruik van.

In Nederland zie je vergelijkbare toepassingen opkomen. Dragon Medical One is er een van. Het Maasstad Ziekenhuis rolde het systeem na een succesvolle pilot uit naar tien vakgroepen. Het Medisch Centrum Leeuwarden meldde dat artsen er tot 45 minuten per dag mee besparen op administratie.

Dat klinkt als goed nieuws, en dat is het in veel opzichten ook. Maar achter dat voordeel gaan vragen schuil die precies in het werkterrein van de OR vallen.

De belofte: minder pyjamatijd, minder burn-out

Artsen besteden een aanzienlijk deel van hun werkdag aan administratie. Dossiers bijwerken, verslagen typen, codes invoeren voor declaraties. Veel van dat werk vindt plaats na de reguliere werktijd, aan de keukentafel of in de slaapkamer. Zorgprofessionals noemen dat zelf "pyjamatijd".

AI-scribes beloven die tijdlast te verminderen. Vroege studies laten zien dat ze kunnen bijdragen aan een verlaging van burn-outklachten. Zorgorganisaties stellen bovendien dat de technologie helpt bij het aantrekken en behouden van personeel in een krappe arbeidsmarkt.

Dat zijn geen kleine voordelen. En toch zijn er tegelijkertijd vragen die onbeantwoord blijven.

Maar: AI vermindert werk niet, het intensiveert het

Tot zover de belofte. Dan nu een bevinding die de OR scherp in het oog moet houden.

Xingqi Maggie Ye, promovenda aan de Haas School of Business van UC Berkeley, deed in 2025 acht maanden lang etnografisch onderzoek bij een Amerikaans technologiebedrijf van tweehonderd medewerkers. Samen met haar promotor Aruna Ranganathan publiceerde ze de uitkomsten in februari 2026 in de Harvard Business Review, onder de veelzeggende titel: 'AI Doesn't Reduce Work, It Intensifies It.'

De kern van hun bevinding is dat AI de werklast niet verlaagt. Het vergroot haar. Medewerkers werkten in een hoger tempo, namen een bredere reeks taken op zich en strekten hun werkdag uit tot meer uren, zonder dat iemand hen dat had gevraagd. Het gevoel een 'partner' te hebben die taken aankon, creëerde een gevoel van momentum. Maar de realiteit was voortdurend wisselen van aandacht, veelvuldig controleren van AI-uitvoer en een groeiende stapel open taken. De werkdag werd dichter en cognitief zwaarder, niet lichter.

Medewerkers draaiden meerdere AI-processen tegelijk terwijl ze vergaderden, namen pauzes in om nieuwe taken in te voeren, en namen werk op zich dat vroeger aanleiding zou zijn geweest om iemand extra aan te nemen. Wat begon als opwinding en experiment, groeide stilletjes uit tot iets wat moeilijker vol te houden was.

Dit onderzoek gaat over een techbedrijf, niet over een ziekenhuis. Maar de mechanismen zijn herkenbaar. Wie ervan uitgaat dat de 45 minuten die een AI-scribe een arts oplevert werkelijk vrije ruimte worden, overschat wat er in de praktijk met gewonnen tijd gebeurt. De kans is groot dat die minuten worden opgevuld: meer patiënten, meer parallelle taken, meer alertheid op AI-uitvoer die gecontroleerd moet worden. De administratieve last krimpt misschien op papier, maar de cognitieve dichtheid van de werkdag neemt toe. Burn-out wordt zo niet teruggedrongen maar van vorm veranderd.

Voor de OR is dit een fundamentele en serieus te overdenken bevinding. De belofte van AI als ‘ontlaster’ verdient niet alleen een enthousiast onthaal en ook een kritische vraag: wie meet straks of de gewonnen tijd ook werkelijk vrijgekomen is?

De vragen die de OR moet stellen

Wat gebeurt er met de tijd die de AI-scribe vrijmaakt? Wordt die gebruikt voor beter contact met patiënten, voor rust en herstel, of voor het inplannen van extra consulten? Die keuze raakt direct aan werkdruk en arbeidsomstandigheden. De OR heeft daarin een belangrijke en soms ook formele rol.

Wat doet gedetailleerdere verslaglegging met de kosten? Een volledigere notitie betekent mogelijk meer diagnoses vastgelegd en dan ook meer handelingen gedeclareerd. Als AI-scribes worden gekoppeld aan coderings- en declaratiesystemen, kan dat financiële consequenties hebben die de OR niet onbesproken kan laten. En ook impact heeft op de afdelingen die hier nu bij betrokken zijn.

Hoe zit het met de privacy van medewerkers en patiënten en alle collega’s die in opleiding zitten en mogelijk opmerkingen maken tijdens deze sessies. Worden zij daar dan op beoordeeld? De opnamen die AI-scribes maken betreffen niet alleen patiënten. Ze leggen ook de werkwijze, de toon en de beslissingen van de arts vast. Hoe worden die data opgeslagen, wie heeft er toegang toe en hoelang blijven ze bewaart? En wordt hiermee een systeem geleerd?

Wat betekent menselijke controle op de lange termijn? Onderzoek toont aan dat AI-scribes soms fouten maakt, zogeheten hallucinaties: informatie in de notitie die feitelijk onjuist of ronduit verzonnen is. In de praktijk blijken die fouten zeldzaam, maar experts waarschuwen dat langdurige alertheid lastig vol te houden is. Wie controleert de controleur?

En ten slotte: vergroot de technologie de ongelijkheid binnen de organisatie? Grote instellingen met budget voor AI-scribes hebben een voorsprong. Wat betekent dat voor afdelingen of locaties die de technologie (nog) niet hebben?

Artikel 25 of artikel 27? Allebei.

De introductie van een AI-scribe is geen neutrale softwareupdate. Het verandert hoe artsen werken, hoe gegevens worden vastgelegd en hoe de organisatie met die gegevens omgaat. Daarmee raakt het aan ten minste twee WOR-artikelen.

Artikel 27 WOR verplicht de werkgever om de OR te raadplegen bij regelingen die de werkdruk en of de arbeidsomstandigheden van medewerkers raken. Een AI-scribe die de werkwijze/werkbelasting van artsen fundamenteel verandert, valt daar vrijwel zeker onder.

Artikel 25 WOR kan van toepassing zijn als de invoering gepaard gaat met een belangrijke organisatorische wijziging, een significante investering of een beslissing over de inrichting van werkprocessen in de instelling.
In dit kader is het ook van belang alert te zijn op de aanstelling van ‘AI-Deskundigen’ om voorbereidingen te plegen ten aanzien van de introductie van AI.

De OR hoeft de technologie niet te beoordelen alsof hij een ICT-afdeling is. Maar hij moet de juiste vragen stellen, op het juiste moment, met de juiste informatie.

Wat kan de OR concreet doen?

•       Vraag tijdig om informatie. Zeker als er pilots lopen of als de aanschaf al is besloten, heeft de OR recht op alle relevante gegevens. Formuleer op basis van het invloedmodel van HBU een lijstje op.

•       Schakel de VGWM-commissie in. Werkdruk, privacy en arbeidsomstandigheden zijn typische onderwerpen voor deze commissie.

•       Vraag naar het privacybeleid rond de opnamen. Wie is de verwerkingsverantwoordelijke? Zijn medewerkers geïnformeerd?

•       Stel de vraag wat er met de vrijgekomen tijd gebeurt. Laat dit niet impliciet blijven. Denk hier zelf over na en formuleer jullie perspectief hierbij.

•       Bepaal een evaluatie na de pilot, wie voert die uit, op basis van welke voorwaarden. Zijn de beoogde voordelen daadwerkelijk gerealiseerd? Voor wie en wat waren de nadelen?

•       Wat is de relatie met de verplichte onderdelen van de AI-act en wat zegt de uw protocol t.a.v. klachtenbeoordeling hierover? Want als AI heeft gehallucineerd, wie is er dan verantwoordelijk?

De arts die niet meer typt, is misschien wel de meest zichtbare verandering. Maar het is de OR die de onzichtbare vragen moet stellen. Want een mens weet meer dan hij kan vertellen en hoe werkt dat met die arts dan?